Veri analitiği dünyasının en kapalı kutusu olarak bilinen Palantir Technologies, son dönemde devletlerle yaptığı devasa anlaşmalar ve yapay zekâ hamleleriyle teknoloji dünyasını ikiye bölmüş durumda. Şirketin sunduğu “World View” (Dünya Görüşü) vizyonu, operasyonel verimlilik vaat etse de beraberinde ciddi etik tartışmaları getiriyor.
Gözetim teknolojileri ve insan hakları çıkmazı
Palantir’e yönelik eleştirilerin ilk sırasında, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza dairesi (ICE) ile olan iş birliği yer alıyor. 2025 ve 2026 yıllarına damga vuran ImmigrationOS gibi platformlar, göçmenlerin gerçek zamanlı takibini sağladığı gerekçesiyle insan hakları örgütleri tarafından “kitlesel gözetim aracı” olarak nitelendiriliyor. Şirket, bu sistemlerin sadece analitik araçlar olduğunu savunsa da eleştirmenler, yapay zekânın sınır dışı operasyonlarını “otomatize etmesinden” endişe duyuyor.
Sağlık verileri mahremiyet mi yoksa ticaret mi?
İngiltere’de Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) ile imzalanan 330 milyon sterlinlik veri platformu sözleşmesi, Avrupa cephesindeki tartışmaları alevlendirdi. Britanya Tabipler Birliği (BMA), 2026 başı itibarıyla doktorlara bu sistemi sınırlı kullanma çağrısında bulundu. Tartışmanın merkezinde, milyonlarca hastanın hassas verilerinin, geçmişi askerî istihbarat projelerine dayanan bir Amerikan şirketine emanet edilmesi yatıyor.
Modern savaşın “Yapay Zekâ Laboratuvarı”
Ukrayna ve Gazze’deki çatışmalarda Palantir yazılımlarının aktif rol alması, etik tartışmaları “savaş suçları” seviyesine taşıdı.
Hızlı Hedefleme: Palantir’in MetaConstellation ve AIP (Artificial Intelligence Platform) araçları, uydu görüntülerini ve saha verilerini saniyeler içinde işleyerek hedef belirleme süreçlerini hızlandırıyor.
Sorumluluk Tartışması: Birleşmiş Milletler raporlarında da yer bulan iddialara göre, yapay zekâ destekli bu sistemlerin sivil kayıplardaki payı ve “savaşın algoritmikleşmesi”, uluslararası hukukun en yeni kör noktalarından birini oluşturuyor.
Veri bağımlılığı ve “Vendor Lock-in” riski
Teknik boyutta ise kamu kurumlarının Palantir altyapısına geçtikten sonra verilerini başka bir sisteme taşıyamaması (Vendor Lock-in) büyük bir risk olarak görülüyor. Devletlerin dijital egemenliğini özel bir teknoloji devine devretmesi, uzun vadeli güvenlik ve maliyet endişelerini beraberinde getiriyor.
Palantir CEO’su Alex Karp, eleştirilere karşı Batı demokrasilerinin hayatta kalması için teknolojik üstünlüğün şart olduğunu ve etik sınırların “düşmanlardan daha hızlı hareket etmeyi” engellememesi gerektiğini savunuyor. Ancak 2026 yılına gelindiğinde, Palantir sadece bir yazılım şirketi değil, aynı zamanda veri etiği tartışmalarının en büyük küresel sembolü haline gelmiş durumda.
