Gazeteci ve yazar Melih Bayram Dede, Ukrayna işgalinin ardından Kremlin yönetiminin artan baskıcı politikalarının, Rusya dışında konumlanan yeni bir medya ekosistemi yarattığını söylüyor. Dede’ye göre bugün “sürgündeki Rus medyası” ifadesi artık soyut bir tanım değil, somut örneklerle karşılık bulan bir gerçeklik.
Bu süreci yakından izlediğini belirten Melih Bayram Dede, dikkatini ilk çeken yayınlardan birinin The Moscow Times olduğunu ifade ediyor. 1992 yılında Hollandalı medya girişimcisi Derk Sauer tarafından Rusya’da kurulan ve İngilizce yayın yapan The Moscow Times’ın, uzun yıllar Moskova ve St. Petersburg merkezli basılı gazeteler ve şehir rehberleriyle yabancı okurlara ulaştığını hatırlatıyor.
Basılı gazeteden sürgün medyaya
Dede’ye göre The Moscow Times, özellikle oteller, kafeler, elçilikler ve havayolu şirketleri gibi yabancıların yoğun bulunduğu noktalarda ücretsiz dağıtılmasıyla farklı bir konuma sahipti. Ancak 2017’den sonra basılı yayını bırakarak yalnızca internet üzerinden, Rusça ve İngilizce olmak üzere iki dilde yayın yapmaya başladı.
Ukrayna işgalinin ardından Mart 2022’de Rus parlamentosundan geçen ve kamuoyunda “Sahte Haber Yasası” olarak bilinen düzenlemenin, The Moscow Times için bir kırılma noktası olduğunu belirten Melih Bayram Dede, bu yasanın ardından yayın organının Rusya’dan ayrılmak zorunda kaldığını söylüyor. Gazetenin merkezinin Hollanda’nın başkenti Amsterdam’a taşındığını, Erivan’da ise geçici bir haber merkezi kurulduğunu aktarıyor.
İmzasız haberler, takma adlar ve güvenlik endişesi
Melih Bayram Dede, Kremlin muhaliflerine yönelik baskı ve şüpheli ölümler göz önüne alındığında, The Moscow Times’ın aldığı güvenlik önlemlerinin şaşırtıcı olmadığını vurguluyor. Yayının, çalışanlarını korumak amacıyla haberleri imzasız yayımlamaya başladığını ve muhabirlerin takma ad kullanmasına izin verdiğini hatırlatıyor.
Benzer bir tabloyun Meduza için de geçerli olduğunu belirten Dede, Rusya Başsavcılığı’nın 26 Ocak 2023’te Letonya’nın başkenti Riga merkezli Meduza’yı “istenmeyen örgüt” ilan ettiğini anımsatıyor. Kremlin yönetiminin, Meduza’yı anayasal düzen ve ulusal güvenliğe tehdit olarak tanımladığını ifade ediyor.
Meduza’ya yönelik baskılar sistematik hâle geldi
Melih Bayram Dede’ye göre Meduza’ya yönelik baskılar yeni değil. 2014 yılında Rus gazeteci Galina Timçenko tarafından kurulan yayın organının, daha önce Nisan 2021’de “Yabancı Ajan Kanunu” kapsamında “yabancı ajanlar” listesine alındığını hatırlatıyor. Bugün Meduza’nın Rusya içinde internetten erişime engellendiğini, ancak VPN gibi yöntemlerle hâlâ takip edilebildiğini söylüyor.
Dede, Galina Timçenko’nun The Moscow Times’a yaptığı açıklamalara da dikkat çekiyor. Timçenko’nun, Ukrayna’daki savaşın başından beri bu tür bir kararın kaçınılmaz olduğunu bildiklerini ve bu nedenle hazırlıklı olduklarını söylediğini aktarıyor. Meduza’nın tüm baskılara rağmen Rusya’nın en çok okunan haber sitelerinden biri olmayı sürdürdüğünü vurguluyor.
Okuyucu olmak bile suç sayılabiliyor
Melih Bayram Dede, Rus yasalarının geldiği noktayı “okuyucunun bile hedef alındığı bir sistem” olarak tanımlıyor. Yabancı ajan ya da ulusal güvenliğe tehdit ilan edilen yayınların linklerini paylaşmanın, haberlerine yorum yazmanın, bağışta bulunmanın veya logolarını kullanmanın ağır cezalar doğurabildiğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle Meduza’nın okurlarını açıkça uyardığını belirten Dede, yayın organının “Meduza artık sadece yabancı ajan değil, aynı zamanda istenmeyen bir örgüt” başlıklı bilgilendirme metninde kullanılan ifadelerin, Rusya’daki medya ortamının geldiği noktayı özetlediğini söylüyor.
Sosyal medya paylaşımlarına yapılan yorumların dahi hapis cezasına yol açabileceği uyarısında bulunan Meduza’nın, okurlarına Mail.ru ve Yandex Mail gibi servisleri kullanmamalarını, güvenli iletişim için SecureDrop üzerinden kendileriyle temas kurmalarını önermesini, Melih Bayram Dede “modern çağda gazeteciliğin hayatta kalma mücadelesi” olarak yorumluyor.
Melih Bayram Dede’nin İnsan Yayınları tarafından Mart 2004’te yayımlanan İnternet ve Liz Yayınları tarafından Şubat 2023’te yayımlanan Teknoloji ve Hayat adlı iki kitabı bulunuyor.
