Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR), sanatçı Ajda Pekkan’ın 2001 öncesi kayıtlarının dijital platformlarda izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle açtığı ve lehine sonuçlanan davanın ardından yazılı bir açıklama yayımladı. Meslek birliği; İsveç merkezli Spotify, ABD’li teknoloji şirketi Apple bünyesindeki Apple Music, ABD merkezli YouTube ve Fransa merkezli Deezer gibi küresel dijital müzik platformlarına seslenerek, mevcut telif sisteminin şeffaf ve adil bir yapıya kavuşturulması çağrısında bulundu.
Dijitalleşme öncesi kayıtların izinsiz kullanımı sorunu
MÜYORBİR tarafından yapılan açıklamada, dijital platformların henüz faaliyette olmadığı 21 Şubat 2001 tarihinden önce plak, kaset veya CD formatında yayımlanmak üzere kaydedilen albümlerin, günümüzde yorumcuların açık izni alınmaksızın dijital mecralara taşındığı belirtildi. Geçmişte fiziki formatlar için verilen izinlerin dijital kullanımları da kapsadığı yönündeki genel varsayımın hukuki sorunlara yol açtığı ifade edildi.
Yaklaşık 3 bin yorumcu üyeyi temsil eden meslek birliği, dijital alandaki telif haklarına dair iki temel probleme dikkat çekti. Bunlardan ilkinin 2001 öncesi kayıtların izinsiz dijitalleştirilmesi, ikincisinin ise dijital telif gelirlerinin doğrudan sanatçılara veya meslek birliklerine değil, yapım şirketlerine aktarılması olduğu kaydedildi. Bu durumun, sanatçı paylarının açıkça görülmediği şeffaf olmayan bir dağıtım modeline yol açtığı vurgulandı.
Ajda Pekkan kararı emsal oluşturuyor
Sanatçı Ajda Pekkan’ın, eserlerinin dijital platformlarda izinsiz kullanılmasına karşı açtığı davayı kazanması ve ilgili albümün yayınlarının durdurulması kararının ardından, konunun sistem boyutu yeniden gündeme taşındı. MÜYORBİR, daha önce Kenan Doğulu, Edip Akbayram, Ebru Gündeş, Sibel Can, Feridun Düzağaç ve Kubat gibi sanatçıların da benzer hukuki kazanımlar elde ettiğini hatırlattı.
Açıklamada, sorunların sanatçıların tek tek açtığı davalarla çözülmesinin kalıcı bir yöntem olmadığı, tüm yorumcuların hakkını koruyan adil bir sistem kurulması gerektiği ifade edildi. Türkiye’de yürürlükte bulunan mevzuatın, icracı sanatçılara kendi performanslarının kayda alınması, çoğaltılması, dağıtılması ve dijital ortamda erişime sunulması konusunda izin verme veya kullanımı yasaklama yetkisi tanıdığı bilgisi paylaşıldı.
Gelirlerin doğrudan takibi mümkün olmalı
Burhan Şeşen’in başkanlığını yürüttüğü; yönetim kurulunda Nurdan İpek, Bora Öztoprak, Ender Balkır, Nükhet Duru, Onur Akın, Mehmet Gümüş, Sümer Ezgü ve Nejat Yavaşoğulları’nın yer aldığı MÜYORBİR, dijital platformlardan elde edilen gelirlerin mevcut durumda yapım ve dijital dağıtım şirketleri üzerinden yönetildiğini bildirdi.
Sanatçıların, kendi icralarının hangi platformda kaç kez dinlendiğini, ne kadar gelir yarattığını ve kendilerine düşen payın hangi yöntemle hesaplandığını doğrudan göremedikleri aktarıldı. Yorumcuların yalnızca yapımcı veya dağıtımcı tarafından sunulan verilerle yetinmek zorunda kaldığı, platform verilerine doğrudan erişim olmamasının ise hak edişlerin bağımsız denetimini engellediği ifade edildi.
Sonuç olarak meslek birliği, küresel dijital platformlara dinlenme verilerini şeffaf biçimde paylaşma, yorumcu paylarını kaynağında ayrıştırma ve hak edişleri doğrudan sanatçılara veya onları temsil eden meslek birliklerine aktarma çağrısında bulundu. İcracı sanatçıların yapay zekâ ve dijital dünyadaki haklarının gecikmeksizin teslim edilmesi gerektiği belirtilerek sürecin takipçisi olunacağı ifade edildi.
