Ses mühendisi Ahmad Tekin Topuzdağ, Suudi Arabistan’ın Mekke ve Medine kentlerindeki kutsal mekânların ses sistemlerini yenileyerek 10 yıl boyunca bu sistemlerin işletiminden sorumlu oldu. 1993 yılında İskoçya’nın Glasgow kentindeki SAE’de eğitim alan Topuzdağ, Türkiye’ye dönerek İstanbul’un Teşvikiye semtinde nT Sound Masters adıyla bir ses danışmanlık şirketi kurdu. Şirket, başlangıçta oteller ve fabrikalar için ses sistemleri ile gürültü kontrolü alanında hizmet verdi.
1997 yılında Umre ziyareti amacıyla Medine’de bulunan Topuzdağ, Mescid-i Nebevî’deki ses kalitesindeki akustik problemleri fark etti. İbadet alanındaki yankılanma, dengesiz ekolayzer ayarları ve ses geri beslemeleri (feedback) üzerine cami görevlileri ve yönetimiyle görüşmeler gerçekleştirdi. Yapılan değerlendirmelerde, mimari yapı nedeniyle çözülemeyeceği ifade edilen akustik sorunların, mevcut sistemdeki teknik hatalardan kaynaklandığı tespit edildi.
Teknik çözümler ve akustik düzenlemeler
Topuzdağ, camideki 23 kubbeli alandan birinde yaptığı test çalışmasıyla yankılanma süresini kontrol altına aldı. Bu gelişmenin ardından, kutsal mekânların bakım ve işletmesinden sorumlu Binladin Group (SBG) Yönetim Kurulu Başkanı Şeyh Bekir Muhammed Binladin tarafından Medine Mescid-i Nebevî ve Mekke Mescid-i Haram ses sistemlerinin başına getirildi.
Yapılan teknik incelemelerde, alan bazlı akustik rezonans değerleri belirlendi. Eski bina bölgesinde 212 Hz, ikinci genişleme bölgesinde ise 320 Hz frekanslarında rezonans tespit edildi. Sorunu çözmek amacıyla Klark Teknik DN3600 ekolayzer cihazları ve çentik filtreler (notch filter) sisteme entegre edildi. Ayrıca imam ve müezzinlerin ses frekans haritaları çıkarılarak 19 ayrı hafıza profili oluşturuldu.
Sistem yenileme çalışmaları kapsamında uygulanan diğer teknik adımlar şunlar:
- Mikrofonda duruş, rükû ve secde pozisyonları için üçlü mikrofon düzenine geçildi.
- Mikrofonlar Shure SM 58A ve DPA 4006 modelleriyle yenilendi, Midas Heritage 3000 ve Soundcraft Vi4 mikserler sisteme dâhil edildi.
- Klotz markasına ait 6 kilometreden fazla yeni mikrofon kablosu ve DN 1246 Plus mikrofon dağıtıcıları kullanıldı.
- Ses kontrolü için bina genelinde stüdyo kalitesinde izleme mikrofonları konumlandırıldı.
- Altec Lansing markasına ait hoparlörlerde arızalı olan yaklaşık 1.000 adet tiz sürücü (tweeter) değiştirildi.
- Alan yedili bölgeye (zone) ayrılarak her alan için bağımsız sinyal yolları, frekans ayarları ve dinamik işlemciler tanımlandı.
- Yapılan teknik müdahaleler sonucunda, camilerdeki frekans tepkisi 500 Hz – 6 kHz aralığından 100 Hz – 19 kHz seviyesine genişletildi.
Dış alan ve gölgelik modernizasyon projeleri
Mescid-i Nebevî çevresine cemaati sıcaktan ve güneşten korumak amacıyla kurulan dev gölgelik sistemleri, mevcut hoparlörlerin önüne geçerek sesin iletimini engelledi. Dış alandaki ve avlulardaki ses kapsama sorununu çözmek üzere geniş kapsamlı bir donanım yenilemesine gidildi.
- Avlu bölgesindeki yenileme çalışmaları kapsamında uygulanan donanım çözümleri şunlar:
- Hoparlör altyapısında Harman grubuna ait JBL CBT 70J-1 hat dizilimli (line array) kolon hoparlörler ve düşük frekans genişletme sağlayan CBT 70JE01 uzantıları tercih edildi.
- Cihazların güç beslemesi Crown CDi 6000 serisi amfilerle sağlandı.
- Ses sinyal yönetimi ve işlemleri BLU Link bağlantılı BSS Audio BLU-160 dijital sinyal işlemcileri üzerinden gerçekleştirildi.
- Yapılan modernizasyon sayesinde avludaki tüm ibadet alanlarında dengeli bir ses dağılımı sağlandı.
Bölgesel projeler ve teknik eğitimler
10 yıllık görevin ardından Türkiye’ye dönen Topuzdağ, akustik açıdan zorlu yapılara yönelik danışmanlık hizmetlerine devam etti. Suudi Arabistan’daki çeşitli projelerin yanı sıra Türkiye’de Adana Sabancı Merkez Camii ve İstanbul Süleymaniye Camii gibi yapılarda akustik düzenleme çalışmaları yürüttü.
Topuzdağ, Medine’deki görevi süresince Suudi mühendis ve teknisyenlerden oluşan bir ekibe ses sistemleri yönetimi konusunda eğitim verdi. Yetiştirilen teknik ekip, Suudi Arabistan genelindeki çeşitli camilerin ses sistemlerinin işletimini üstlendi.
