Kamuoyunda “yeşil pasaport” olarak bilinen hususi damgalı pasaport için yeni düzenleme teklifleri Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine geldi. İki ayrı kanun teklifinde pilotlar ile mühendis ve mimarların belirli şartları karşılamaları halinde yeşil pasaport alabilmesi öngörülüyor.
Ancak söz konusu düzenlemeler henüz yasalaşmış değil. Pilotlara ilişkin teklif 30 Eylül 2026’da, mühendis ve mimarlara ilişkin teklif ise 16 Eylül 2026’da TBMM Başkanlığına sunuldu. Her iki teklif de TBMM İçişleri Komisyonu aşamasında bulunuyor.
Yeşil pasaport için üç meslek grubu gündemde
Yeni teklifler hayata geçerse belirli şartları karşılayan üç meslek grubu daha hususi damgalı pasaport hakkından yararlanabilecek. Bunlar pilotlar, mühendisler ve mimarlar.
Pilotlara yeşil pasaport için 5 yıl şartı
TBMM’ye sunulan tekliflerden ilki pilotları kapsıyor. Teklifte, havayolu pilot lisansını aldıktan sonra en az 5 yıl fiilen uçuş hizmetinde bulunan pilotlara hususi damgalı pasaport verilmesi amaçlanıyor.
Teklifin gerekçesinde pilotların yurt dışında gerçekleştirdikleri eğitim, uçuş testi ve uçak teslim alma gibi işlemler sırasında vize sorunlarıyla karşılaşabildiği belirtiliyor. Vize süreçlerinin zaman ve ekonomik maliyet oluşturduğu, vize alınamaması durumunda uluslararası eğitim faaliyetlerine katılım konusunda sorun yaşanabildiği ifade ediliyor.
Pilotlara yönelik teklifin TBMM’deki esas numarası 2/3897. Teklifin ilk imza sahibi Bursa Milletvekili Hasan Öztürk. TBMM kayıtlarında teklifin son durumu “Komisyonda” olarak yer alıyor.
Mühendis ve mimarlara 10 yıl kıdem şartı
İkinci kanun teklifinde ise Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne (TMMOB) bağlı odalara üye olan ve mesleğinde en az 10 yıl kıdemi bulunan mühendis ve mimarların hususi damgalı pasaport kapsamına alınması amaçlanıyor.
Teklifin gerekçesinde mühendis ve mimarların yurt dışında düzenlenen eğitim, konferans, çalıştay ve teknik etkinliklere katılımının mesleki gelişim açısından önem taşıdığı belirtiliyor. Düzenlemenin, bu meslek gruplarının uluslararası mesleki faaliyetlere katılımını kolaylaştırması hedefleniyor.
Mühendis ve mimarlara ilişkin teklifin esas numarası 2/3848. Teklif 16 Eylül 2026’da TBMM Başkanlığına sunuldu ve İçişleri Komisyonuna sevk edildi. Teklifin ilk imza sahibi Adana Milletvekili Ayhan Barut olarak TBMM kayıtlarında yer alıyor.
Üç meslek grubu için düzenleme henüz yürürlükte değil
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Pilotlar, mühendisler ve mimarlar için yeşil pasaport hakkı şu anda başlamış değil.
TBMM’deki mevcut kayıtlara göre iki teklif de komisyon aşamasında. Tekliflerin yasalaşabilmesi için yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle yalnızca pilot, mühendis veya mimar olmak, bugün itibarıyla kişiye yeşil pasaport alma hakkı vermiyor.
Tekliflerde ortak şart bulunuyor
Her iki kanun teklifinde de hususi damgalı pasaport hakkından yararlanacak kişiler açısından Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmamasına ilişkin şart öngörülüyor.
Dolayısıyla tekliflerin mevcut halleriyle yasalaşması halinde yalnızca meslek ve kıdem şartlarının karşılanması yeterli olmayacak. Kanun metninde yer alan diğer koşulların da sağlanması gerekecek.
Yeşil pasaport şu anda kimlere veriliyor?
Hususi damgalı pasaport yalnızca belirli meslek gruplarına verilen bir pasaport değil. Mevcut mevzuatta kamu görevlileri, bazı kamu kurumlarının belirli statüdeki çalışanları, ihracatçılar, avukatlar, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri ve belirli şartları taşıyan sporcular gibi farklı gruplar için düzenlemeler bulunuyor.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel bilgilendirmesinde yer alan başlıca hak sahipleri şöyle:
- Birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ve diğer kamu görevlileri.
- Belirli şartları taşıyan emekli devlet memurları ve diğer kamu görevlileri.
- Görevleri süresince il ve ilçe belediye başkanları ile mevzuatta belirtilen şartları taşıyan bazı eski belediye başkanları.
- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri.
- TBMM eski üyeleri ve eski bakanlar.
- Belirli şartları sağlayan bazı özelleştirme kapsamındaki kuruluşların çalışanları ve emeklileri.
- Devlet Sporcusu unvanı bulunan ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişiler.
- Son üç yıllık ortalama ihracat tutarı belirlenen kriterleri karşılayan firmaların belirli sayıdaki yetkilileri.
- Baroya kayıtlı ve en az 15 yıl mesleki kıdeme sahip avukatlar.
- Vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan ve en az 15 yıl mesleki kıdemi bulunan öğretim üyeleri.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel sayfasında bu grupların yanı sıra hak sahiplerinin eşleri, belirli şartları taşıyan çocukları, şehit ve vazife malullerinin bazı yakınları ile bazı emekli veya ayrılmış kamu görevlileri ve subay/astsubaylar için de özel hükümler bulunuyor.
Memurlar için yeşil pasaportta 1, 2 ve 3. derece şartı
Devlet memurları açısından en çok merak edilen konulardan biri kadro derecesi. Mevcut uygulamada birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ve diğer kamu görevlileri belirli şartlarla hususi damgalı pasaport alabiliyor.
Burada maaş derecesi ile kadro derecesinin aynı şey olmadığı da önem taşıyor. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, yeşil pasaport işlemlerinde kadro derecesinin esas alındığını belirtiyor.
Avukatlar yeşil pasaport alabiliyor mu?
Evet. Mevcut düzenlemeye göre baroya kayıtlı ve en az 15 yıl mesleki kıdeme sahip avukatlar, gerekli diğer şartları da karşılamaları halinde hususi damgalı pasaport alabiliyor.
Dolayısıyla avukatlar için yeşil pasaport hakkı yeni bir teklif konusu değil; mevcut düzenlemede yer alan haklardan biri.
İhracatçılar yeşil pasaport alabiliyor mu?
Belirli ihracat kriterlerini karşılayan firmaların yetkilileri de hususi damgalı pasaport alabiliyor. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, ihracatçıların başvurularının İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Karar kapsamında yapıldığını belirtiyor.
İhracatçıların yeşil pasaport hakkı, meslek temelli genel bir hak değil; belirlenen ihracat kriterlerine ve ilgili mevzuatta öngörülen şartlara bağlı bir uygulama.
Yeşil pasaport alan kişinin eşi de yararlanabilir mi?
Genel olarak hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunan kişilerin eşleri de bu haktan yararlanabiliyor. Ancak bütün hak sahipliği türlerinde aile bireyleri için aynı kurallar geçerli değil.
Örneğin ihracatçılar açısından Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, bu kapsamda hususi pasaport alanların eş ve çocuklarına yeşil pasaport verilmediğini belirtiyor. Bu nedenle “yeşil pasaport sahibinin bütün aile bireyleri otomatik olarak yeşil pasaport alır” şeklinde genel bir kural bulunmuyor.
Çocuklar kaç yaşına kadar yeşil pasaport alabilir?
Hak sahibi ebeveyn üzerinden yeşil pasaport alacak çocuklarda yaş, medeni durum, çalışma durumu ve öğrencilik gibi şartlar bulunuyor.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel bilgilendirmesine göre ergin olmayan çocuklar ile belirli şartları taşıyan, evli olmayan, iş sahibi olmayan ve öğrenimine devam eden çocuklar 25 yaşını tamamlayıncaya kadar ebeveynlerinin hakkından yararlanabiliyor. Sürekli bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen belirli durumdaki çocuklarda ise yaş şartı uygulanmıyor.
Yeşil pasaport kaç yıl geçerli?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel Sıkça Sorulan Sorular sayfasına göre hususi damgalı pasaportlar 6 aydan az olmamak üzere ve ilgili kanundaki şartlar çerçevesinde en fazla 10 yıl süreyle düzenleniyor.
Yeşil pasaport için harç ödeniyor mu?
Hususi damgalı pasaportlar pasaport harcından muaf. Başvuru sırasında pasaport defter bedeli ödeniyor.
Yeşil pasaport başvurusu nereye yapılır?
Hususi damgalı pasaport başvuruları yurt içinde İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerine yapılıyor. Başvuru öncesinde randevu alınması gerekiyor.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, pasaport randevularının randevu sistemi, e-Devlet, NVİ Mobil, Nüfusmatik veya Alo 199 üzerinden alınabildiğini belirtiyor.
Yeşil pasaport başvurusu için hangi belgeler gerekiyor?
Başvuru sahibinin durumuna göre belgeler değişebiliyor. Çalışan kamu görevlileri, ihracatçılar, avukatlar ve vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için ilgili kurumlarca düzenlenen hususi damgalı pasaport talep formu isteniyor.
Genel olarak kimlik belgesi ve son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf gerekiyor. Hak sahipliğinin türüne göre emeklilik yazısı, öğrenci belgesi, sağlık kurulu raporu veya diğer destekleyici belgeler de talep edilebiliyor.
Yeşil pasaport vizeyi tamamen ortadan kaldırıyor mu?
Hayır. Yeşil pasaport, sahibine birçok ülkeye yönelik vize kolaylığı veya vizesiz seyahat imkânı sağlayabilen özel bir pasaport türü olsa da bütün ülkeler için otomatik vizesiz seyahat anlamına gelmiyor.
Seyahat edilecek ülkenin yeşil pasaport sahipleri için uyguladığı vize rejiminin ayrıca kontrol edilmesi gerekiyor. Ayrıca vizesiz seyahat hakkı bulunsa bile ülkeye giriş şartları, kalış süresi ve seyahat amacı konusunda ülkeye özgü kurallar uygulanabiliyor.
Yeni düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?
Şu aşamada kesinleşmiş bir yürürlük tarihi bulunmuyor. Pilotlar ile mühendis ve mimarlar için hazırlanan iki teklif de TBMM İçişleri Komisyonu’nda bulunuyor.
Tekliflerin komisyondaki değerlendirmesinin ardından Genel Kurul süreci ve yasalaşma aşaması gerekiyor. Bu nedenle tekliflerin mevcut haliyle kabul edilip edilmeyeceği ve kabul edilmesi halinde düzenlemenin hangi tarihte yürürlüğe gireceği henüz belli değil.
Sık sorulan sorular
Pilotlara yeşil pasaport verilecek mi?
TBMM’ye sunulan teklif, havayolu pilot lisansını aldıktan sonra en az 5 yıl fiilen uçuş hizmetinde bulunan pilotlara hususi damgalı pasaport verilmesini öngörüyor. Ancak teklif henüz yasalaşmadığı için pilotlar bugün bu teklif nedeniyle yeşil pasaport alamıyor.
Mühendisler yeşil pasaport alabilecek mi?
TBMM’deki teklif, TMMOB’ye bağlı odalara üye ve en az 10 yıl kıdemi bulunan mühendisleri kapsıyor. Ancak düzenleme henüz kanunlaşmadı.
Mimarlar yeşil pasaport alabilecek mi?
Mühendislerle birlikte mimarlar da aynı kanun teklifinde yer alıyor. Teklifte TMMOB’ye bağlı odalara üye ve en az 10 yıl kıdemi bulunan mühendis ve mimarların hususi damgalı pasaport kapsamına alınması amaçlanıyor.
10 yıl kıdem şartı bugün geçerli mi?
Hayır. 10 yıl kıdem şartı mühendis ve mimarlara yönelik TBMM’deki teklifin öngördüğü şartlardan biri. Teklif yasalaşmadığı için bugün mühendis ve mimarlar açısından yeni bir yeşil pasaport hakkı doğmuş değil.
5 yıl uçuş şartı bugün pilotlar için geçerli mi?
Hayır. 5 yıl fiili uçuş hizmeti şartı pilotlara yönelik kanun teklifinde yer alıyor. Teklif henüz yasalaşmadığından bu şart bugün pilotlara yeni bir yeşil pasaport hakkı sağlamıyor.
Yeşil pasaport sahibi olunca her ülkeye vizesiz gidilebilir mi?
Hayır. Vize uygulamaları ülkeden ülkeye değişiyor. Seyahat öncesinde gidilecek ülkenin hususi pasaport sahipleri için güncel vize şartlarının kontrol edilmesi gerekiyor.
Yeşil pasaport kaç yıl veriliyor?
Güncel Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü bilgisine göre hususi damgalı pasaportlar en fazla 10 yıl süreyle düzenlenebiliyor.
Yeşil pasaport harçlı mı?
Hususi damgalı pasaportlar harçtan muaf. Başvuru sırasında pasaport defter bedeli ödeniyor.
Yeşil pasaport başvurusu nereden yapılır?
Yurt içinde hususi damgalı pasaport başvuruları İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerine yapılıyor. Randevu işlemleri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün randevu sistemi, e-Devlet, NVİ Mobil, Nüfusmatik veya Alo 199 üzerinden gerçekleştirilebiliyor.
Yeşil pasaport hakkımı nasıl öğrenebilirim?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, kişilerin hususi damgalı pasaport hak sahipliği durumlarını bağlı bulundukları kurumdan öğrenebileceğini belirtiyor.
Son durum
Yeşil pasaport kapsamının genişletilmesine yönelik son teklifler pilotlar, mühendisler ve mimarları ilgilendiriyor. Pilotlar için en az 5 yıl fiili uçuş hizmeti, mühendis ve mimarlar için ise TMMOB’ye bağlı odalara üyelik ve en az 10 yıl mesleki kıdem şartı öngörülüyor.
Ancak bu üç meslek grubu için hak henüz başlamış değil. İki kanun teklifi de TBMM İçişleri Komisyonu aşamasında bulunuyor. Düzenlemelerin yasalaşması halinde şartları taşıyan pilot, mühendis ve mimarların hususi damgalı pasaport başvurusu yapabilmesinin önü açılacak.
