Prof. Dr. Nevzat Tarhan: Yapay zekâ yankı odası etkisi yapar

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekânın psikoloji, sağlık, eğitim ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Yapay zekânın bir araç olarak kullanılmasının önemine dikkat çeken Tarhan, kontrolün insanda olmaması halinde ciddi psikolojik ve toplumsal riskler ortaya çıkabileceğini söyledi.

Yapay zekâ insanın yerine geçmemeli

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekânın sunduğu bilgilerin mutlaka bir klinisyen ya da uzman tarafından doğrulanması gerektiğini vurguladı. Yapay zekânın empati, niyet okuma ve duygusal rezonans gibi insana özgü becerilere sahip olmadığını belirten Tarhan, bu nedenle özellikle psikolojik alanda tek başına danışman gibi kullanılmasının yanlış yönlendirmelere yol açabileceğini ifade etti. Tarhan, “Direksiyonda biz olursak korkmayalım, ama direksiyonu yapay zekâya kaptırırsak bu bizi yanlış kararlara sürükleyebilir” değerlendirmesinde bulundu.

Nötr bir araç, yanlış kullanımda riskli

Yapay zekânın matbaa ve elektrik gibi insanlık tarihinde dönüştürücü bir etki yarattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, teknolojinin özünde nötr olduğunu ve kullanım amacına göre fayda ya da zarar üretebileceğini söyledi. Tarhan, bu durumu “Bıçak gibi, amacında kullanırsan ekmeği kesersin, yanlış kullanırsan zarar verir” sözleriyle özetledi.

Psikolojik riskler ve “yapay zekâ psikozları”

Yapay zekânın psikolojik alanda yanlış kullanımına dikkat çeken Tarhan, özellikle kırılgan bireyler için risk oluşturabileceğini belirtti. Yapay zekânın niyeti okuyamaması nedeniyle yanlış yönlendirmeler yapabileceğini ifade eden Tarhan, bu durumun zihinsel yanılgılara yol açabileceğini, hatta literatürde “yapay zekâ psikozları” olarak tanımlanan vakaların yer aldığını aktardı. Tarhan, empati, duygusal okuryazarlık ve sosyal ipuçlarını okuma gibi becerilerin beyindeki ayna nöronlarla ilişkili olduğunu, yapay zekânın bu alanlarda yetersiz kaldığını dile getirdi.

Dijital bağımlılık ve dopamin etkisi

Yapay zekâ kullanımının dijital bağımlılık riskini de artırabileceğini söyleyen Prof. Dr. Tarhan, dopamin hormonunun bu süreçte belirleyici rol oynadığını ifade etti. Sürekli uyarılma ve haz beklentisinin, kişiyi daha fazla kullanım ve ilgi arayışına sürüklediğini belirten Tarhan, bunun kumar ve benzeri bağımlılıkların artışında da etkili olduğunu kaydetti.

Yankı odası etkisi ve yalnızlık paradoksu

Prof. Dr. Tarhan, yapay zekânın “yankı odası etkisi” yarattığını belirterek, bireylerin dijital ortamda kendi düşüncelerinin yansımasıyla karşılaştığını ve bunun yalnızlık duygusunu derinleştirdiğini söyledi. Çok sayıda yüzeysel ilişkiye rağmen derin ve anlamlı bağların zayıfladığını vurgulayan Tarhan, bu durumu “yalnızlık paradoksu” olarak tanımladı.

Dikkat dağınıklığı ve zaman tuzağı

Yapay zekânın dikkat dağıtıcı etkisine de değinen Tarhan, çoklu görev alışkanlığının derin öğrenmeyi engellediğini ifade etti. Dijital platformların özellikle çocuklar ve gençler için ciddi bir zaman tuzağına dönüşebileceğini belirten Tarhan, bu durumun bilişsel gelişimi olumsuz etkileyebileceğini söyledi.

“Öğrenilmiş otizm” uyarısı

Aşırı dijital maruziyetin sosyal ve duygusal iletişimi zayıflatabileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, yapay zekâ ve dijital platformların “öğrenilmiş otizm” benzeri sonuçlara yol açabileceği uyarısında bulundu. Bu kişilerin belirli alanlarda çok başarılı olabileceğini ancak sosyal hayatta yalnız kalabileceklerini dile getirdi.

Sağlıkta yapay zekâ destekleyici rol üstleniyor

Yapay zekânın sağlık alanındaki olumlu katkılarına da değinen Tarhan, kişiye özel tedavilerde önemli avantajlar sağladığını söyledi. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nde yapay zekâ destekli tanı sistemleri geliştirdiklerini belirten Tarhan, bu teknolojinin hekimlere destek sunduğunu ve hata ihtimalini azalttığını ifade etti.

Son söz insanda olmalı

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekâ kullanımında etik, algoritma şeffaflığı ve doğrulamanın kritik önemde olduğunu vurguladı. Özellikle gençlerin ve psikolojik olarak kırılgan bireylerin daha dikkatli olması gerektiğini belirten Tarhan, “Yapay zekâ asistan olmalı, kaptan olmamalı. Direksiyon her zaman insanda kalmalı” diyerek değerlendirmesini tamamladı.