Uber’in Nijerya’dan 12 yılın ardından çekilmesi, platformların topladığı konum ve hareket verilerinin kapsamına ilişkin tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Nijeryalı araştırmacı-gazeteci David Hundeyin, Uber’in ülkedeki faaliyetlerinin arkasında ticari gerekçelerden ziyade veri toplama amacı bulunduğunu ve şirketin ABD istihbarat yapılarıyla bağlantılı olduğunu öne sürdü. Ancak bu iddiaları destekleyen kamuya açık bir sözleşme, mahkeme belgesi veya bağımsız kanıt bulunmuyor.
Buna karşın Uber’in kullanıcı verileri topladığı ve bu verilerin oldukça ayrıntılı olduğu şirketin kendi belgelerinde açıkça görülüyor. Uber’in güncel gizlilik bildirimine göre platform, hizmetlerin sunulması amacıyla konum, yolculuk ve cihaz verileri topluyor. Yolculuk verileri arasında tarih ve saat, katedilen mesafe, yolcu alma ve bırakma adresleri ile diğer yolculuk bilgileri bulunabiliyor. Şirket ayrıca bu verileri hizmetleri kişiselleştirmek, güvenliği sağlamak, dolandırıcılığı tespit etmek, araştırma-geliştirme faaliyetleri yürütmek ve pazarlama amacıyla kullanabiliyor.
Uber kullanıcının nerede olduğunu biliyor
Konum verisi, Uber’in iş modelinin temel unsurlarından biri. Şirket, yolcu ve sürücüyü eşleştirmek, en uygun güzergâhı oluşturmak ve yolculuğu takip etmek için konum bilgilerini kullanıyor. Android cihazlarda uygulama, kullanıcı izinlerine bağlı olarak uygulama aktif değilken dahi konum bilgilerini toplayabiliyor.
Bu durum, sıradan bir yolculuk kaydının aslında önemli miktarda bilgi taşıdığı anlamına geliyor. Bir kullanıcının düzenli olarak hangi saatlerde evinden çıktığı, hangi bölgelerde çalıştığı, hangi adreslere seyahat ettiği ve hangi günlerde belirli noktalara gittiği gibi bilgiler, tek tek yolculuklardan daha kapsamlı bir hareket profili oluşturabiliyor. Uber’in kendi belgelerinde de yolculuk geçmişinin ve konum verilerinin kişiselleştirme, güvenlik, hizmet geliştirme ve diğer amaçlarla kullanılabildiği belirtiliyor.
Devlet kurumları Uber’den veri isteyebiliyor
Verilerin bir diğer önemli boyutu ise kolluk kuvvetleri ve devlet kurumlarının bilgi talepleri. Uber, kolluk kuvvetlerinin bilgi taleplerini iletebilmesi için özel bir sistem işletiyor. Şirketin güncel kılavuzunda, yasal süreç kapsamında yolculuk bilgileri, konum bilgileri, kullanıcı profili, iletişim kayıtları ve diğer işletme kayıtlarının talep edilebileceği belirtiliyor. Yolculuk kayıtlarında alma ve bırakma noktalarının enlem ve boylam bilgileri de bulunabiliyor.
Uber ayrıca kişisel verileri küresel olarak işlediğini ve gerektiğinde ABD de dâhil olmak üzere farklı ülkelerdeki sistemlere aktarabildiğini belirtiyor. Şirket, devlet veya kolluk kuvvetlerinden gelen bilgi taleplerine yanıt vermek için de veri işleyebildiğini açıklıyor.
Asıl tartışma Uber’in CIA bağlantısı değil
Hundeyin’in Uber ile CIA arasında bağlantı bulunduğu yönündeki iddiası şu aşamada kanıtlanmış değil. Uber’in Nijerya’dan ayrılmasının nedeni de şirket tarafından istihbarat faaliyetleriyle ilişkilendirilmedi. Uber, 2 Eylül 2026’da Nijerya’daki faaliyetlerini ticari operasyonlarını gözden geçirmesinin ardından sonlandırdığını açıkladı. Reuters’a göre şirket, ülkedeki artan rekabet, yüksek yakıt maliyetleri, enflasyon ve kur oynaklığının sektör üzerindeki baskıyı artırdığı bir dönemde Nijerya’dan ayrıldı.
Ancak tartışmanın daha somut bir tarafı bulunuyor: Günlük ulaşım alışkanlıkları, insanların nerede yaşadığı, çalıştığı ve hareket ettiği hakkında son derece ayrıntılı veriler üretebiliyor. Dolayısıyla Uber örneği, yalnızca bir ulaşım uygulamasının ne kadar veri topladığı sorusunu değil, bu verilerin nerede işlendiği, ne kadar süre saklandığı, kimlerle paylaşılabildiği ve devlet kurumlarının hangi koşullarda bu verilere erişebildiği sorularını da gündeme getiriyor. Hundeyin’in CIA iddiasının doğru olup olmadığı ise ancak bunu destekleyen somut belgelerin ortaya çıkmasıyla değerlendirilebilecek bir konu.
