Serbest Geçiş Sistemi (SGS) nedir? HGS’den ne farkı var?
Otoyol ve köprülerdeki araç geçiş sistemleri, teknolojinin gelişimiyle birlikte zaman kaybını ve trafik yoğunluğunu en aza indirecek şekilde dönüşmektedir. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından yürütülen bu dönüşümün en güncel aşamasını Serbest Geçiş Sistemi (SGS) oluşturmaktadır.
SGS’nin çalışma mantığı, Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) ve Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) ile olan temel farkları, araç sahiplerine sağladığı avantajlar ve sistemin sunduğu teknik kolaylıklar detaylarıyla incelenmiştir.
Serbest Geçiş Sistemi (SGS) nedir?
Serbest Geçiş Sistemi (SGS), araçların otoyol ve köprülerdeki gişelerden hızlarını düşürmeksizin, duraksamadan ve belirli bir şeride girme zorunluluğu olmaksızın geçmelerini sağlayan yeni nesil bir elektronik ücret toplama altyapısıdır.
Geleneksel gişe alanlarında bulunan beton adalar, bariyerler ve şerit ayırıcılar SGS kapsama alanlarında yer almaz. Sistem, yolun üstüne kurulan yüksek teknolojik taklar (portallar) üzerine yerleştirilmiş kameralar, sensörler ve radyo frekansı ile tanımlama (RFID) okuyucuları aracılığıyla çalışır. Araçlar serbest akış trafiğinde seyrederken sistem plaka ve etiket taramasını otomatik olarak gerçekleştirir.
SGS nasıl çalışır?
Serbest Geçiş Sistemi, araç takın altından geçtiği anda eş zamanlı çalışan birkaç farklı teknolojiyi bir araya getirir:
RFID etiket okuma: Araç camında bulunan HGS etiketi, tak üzerindeki yüksek frekanslı okuyucular tarafından taranır ve geçiş ücreti tanımlı hesaptan düşülür.
Plaka Tanıma Sistemi (PTS): Yüksek çözünürlüklü kameralar, aracın ön ve arka plakasının fotoğrafını çekerek optik karakter tanıma teknolojisiyle plakayı doğrulayarak kaydeder.
Sınıflandırma sensörleri: Yol tabanına veya tak üstüne yerleştirilen lazer/kızılötesi sensörler, aracın aks sayısını ve yüksekliğini ölçerek araç sınıfını (otomobil, kamyonet, otobüs vb.) anlık olarak tespit eder.
SGS ile HGS arasındaki temel farklar nelerdir?
HGS ve SGS genellikle birbiriyle karıştırılsa da iki altyapı arasında belirgin mimari ve operasyonel farklılıklar bulunmaktadır. SGS, HGS etiketlerini altyapı olarak kullanmaya devam eder ancak geçiş alanının fiziksel yapısı ve hızı bakımından ayrışır.
| Özellik | Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) | Serbest Geçiş Sistemi (SGS) |
|---|---|---|
| Fiziksel Gişe Yapısı | Beton adalar, dar şeritler ve bariyerler bulunur. | Şerit ayırıcı, bariyer veya gişe kabini bulunmaz. |
| Geçiş Hızı | Araçların hızını 30 km/s seviyesine düşürmesi gerekir. | Otoyol yasal hız sınırında (130-140 km/s) duraksamadan geçilebilir. |
| Şerit Seçimi Zorunluluğu | Sürücülerin belirli bir HGS şeridine yönelmesi şarttır. | Araçlar istediği şerit üzerinden kesintisiz seyreder. |
| Trafik Akışı | Gişe yaklaşımlarında daralma nedeniyle darboğaz oluşur. | Trafik akışı ana yoldaki gibi serbest formatta devam eder. |
Serbest Geçiş Sisteminin sağladığı avantajlar
SGS altyapısının yaygınlaşması, hem sürücüler hem de otoyol işleticileri açısından önemli faydalar sunmaktadır:
Trafik sıkışıklığının önlenmesi: Gişe önlerinde oluşan şerit birleşmeleri ve frenlemeler ortadan kalktığı için geçiş noktalarındaki dur-kalk trafiği engellenir.
Zaman ve yakıt tasarrufu: Hız kesmeden yapılan geçişler sayesinde araçların gereksiz yakıt tüketimi ve egzoz emisyonu azalır.
Sürüş güvenliği: Daralan gişe yollarına girme esnasında yaşanan şerit değiştirme kazaları ve ani frenleme riski minimuma iner.
SGS geçişlerinde dikkat edilmesi gereken hususlar
SGS noktalarından sorunsuz geçiş yapabilmek için sürücülerin dikkat etmesi gereken temel kurallar şunlardır:
Etiket konumlandırması: HGS etiketinin araç ön camında, dikiz aynasının arkasındaki uygun alana talimatlara göre yapıştırılmış olması gerekir.
Bakiye ve hesap kontrolü: SGS etiketinin bağlı olduğu banka hesabında veya HGS bakiyesinde yeterli tutarın bulunması önem taşır. Yetersiz bakiye durumunda geçişler ihlalli (cezalı) duruma düşebilir.
Temiz plaka: Plakaların okumayı zorlaştıracak şekilde kirli, kapalı veya standart dışı olmaması Plaka Tanıma Sistemi’nin doğruluğu açısından gereklidir.
