Melih Bayram Dede: Yapay zekâ, işgücü piyasasını kökten dönüştürüyor
Gazeteci ve yazar Melih Bayram Dede, yapay zekâ uygulamalarının özellikle istihdam piyasası üzerindeki etkilerinin giderek daha somut biçimde tartışıldığını belirterek, Büyük Dil Modelleri’nin (LLM) birçok meslek grubunda iş yapma biçimlerini köklü şekilde değiştirmeye aday olduğunu söyledi.
En popüler örneklerinden biri OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT olan bu uygulamaların, insan emeğiyle yürütülen pek çok görevi yapay zekâ desteğiyle yerine getirebildiğine dikkat çeken Dede, bu dönüşümün yalnızca teknoloji alanını değil, doğrudan çalışma hayatını etkilediğini vurguladı.
Pensilvanya Üniversitesi’nden kapsamlı analiz
Melih Bayram Dede, Pensilvanya Üniversitesi’nden Daniel Rock tarafından yürütülen ve OpenAI araştırmacıları Tyna Eloundou, Sam Manning ve Pamela Mishkin tarafından desteklenen çalışmanın, yapay zekânın ABD işgücü piyasasına etkilerine dair önemli bulgular sunduğunu aktardı.
“GPT’ler GPT’lerdir: Büyük Dil Modellerinin İşgücü Piyasası Etki Potansiyeline Erken Bir Bakış” başlıklı araştırmanın, LLM olarak adlandırılan yapay zekâ teknolojilerinin hangi meslek gruplarını ne ölçüde etkileyeceğini ortaya koymayı amaçladığını belirten Dede, çalışmanın erken dönem için güçlü bir yol haritası sunduğunu ifade etti.
İşgücünün yüzde 80’i etki alanında
Araştırma bulgularına göre ABD işgücünün yaklaşık yüzde 80’inin, yürüttüğü iş görevlerinin en az yüzde 10’unun Büyük Dil Modelleri’nden etkilenmesi bekleniyor. İşçilerin yüzde 19’unun ise görevlerinin en az yüzde 50’sinin yapay zekâdan doğrudan etkilendiği belirtiliyor.
Melih Bayram Dede’ye göre bu veriler, yapay zekânın “bazı meslekleri tamamen ortadan kaldırmasından” çok, işlerin içeriğini ve yöntemlerini dönüştüreceğini gösteriyor.
En çok etkilenecek meslekler
Analizde yer alan meslek gruplarına değinen Dede, tercümanlar ve çevirmenler, şairler, söz yazarları ve yaratıcı yazarlar, halkla ilişkiler uzmanları, gazeteciler, yazarlar ve muhabirler gibi dil temelli mesleklerin yapay zekâdan en fazla etkilenecek alanlar arasında yer aldığını aktardı.
Buna ek olarak matematikçiler, muhasebeciler, vergi danışmanları, mali denetçiler ve analistler, redaktörler, hukuki ve idari asistanlar ile web ve dijital arayüz tasarımcılarının da yapay zekâ dönüşümünden doğrudan etkilenecek meslekler arasında sıralandığını belirtti.
Fiziksel emek gerektiren işler daha az etkileniyor
Dil modelleriyle ilişkisi sınırlı olan mesleklerin ise yapay zekâdan görece daha az etkilenmesinin beklendiğini ifade eden Melih Bayram Dede, tarım aletleri operatörleri, otomotiv camı montajcıları, tamirciler, sporcular, aşçılar, metal işçileri, marangozlar, boyacılar, bulaşıkçılar, inşaat ustaları, madenciler ve lastik tamircileri gibi mesleklerin bu grupta yer aldığını söyledi.
Bu tabloya göre, fiziksel beceri ve sahada deneyim gerektiren işlerin kısa vadede yapay zekâ tarafından ikame edilmesinin zor olduğu görülüyor.
ChatGPT üretimde aktif rol alıyor
Melih Bayram Dede, ChatGPT’nin bugüne kadar ağırlıklı olarak makale, blog yazısı, mektup, kitap ve web sitesi gibi metin tabanlı içeriklerin üretiminde kullanıldığını hatırlattı. ChatGPT tarafından yazıldığı açıkça belirtilen içeriklerin yanı sıra, yapay zekâya yazdırılıp bireysel imzayla yayımlanan kitapların bugün Amazon gibi platformlarda yer bulduğunu ifade etti.
Ayrıca ChatGPT’nin bir iş görüşmesini geçerek Google’da giriş seviyesi kodlayıcı olarak çalışabileceğinin ortaya çıktığını ve Amazon çalışanları tarafından yapılan testlerde müşteri destek hizmetleri, eğitim dokümanları ve kurumsal strateji sorularında yüksek performans gösterdiğinin kabul edildiğini aktardı.
İnsan muhakemesi hâlâ kritik
McKinsey Global Institute’ten Anu Madgavkar’ın değerlendirmelerine de değinen Melih Bayram Dede, reklâmcılık, teknik yazım, gazetecilik ve içerik üretimi gibi alanların yapay zekâdan öncelikli olarak etkileneceğinin öngörüldüğünü belirtti.
Ancak Madgavkar’ın da altını çizdiği gibi, içerik üretiminde insan muhakemesinin hâlâ vazgeçilmez olduğuna dikkat çeken Dede, yaratıcılık, bağlam kurma ve etik değerlendirme gerektiren işlerde insan unsurunun belirleyici olmaya devam edeceğini vurguladı.
Yapay zekâyla rekabet değil, uyum dönemi
Melih Bayram Dede’ye göre önceden eğitilmiş yapay zekâ uygulamaları birçok meslekte güçlü bir yardımcıya dönüşebilir. Bu noktada kritik olanın, yapay zekâyla rekabet etmek değil, onu işini daha ileri taşımak için etkin biçimde kullanan insanlara duyulan ihtiyaç olduğunu söyledi.
Dede, yapay zekâ çağında ayakta kalmanın anahtarının yeni beceriler geliştirmek ve teknolojiyi doğru şekilde konumlandırmak olduğunu ifade etti.
Dijital dönüşüm ve teknoloji üzerine çalışmalarıyla tanınıyor
İnternet, dijital medya ve teknolojinin toplumsal etkileri üzerine uzun yıllardır çalışmalar yürüten Melih Bayram Dede’nin, İnsan Yayınları tarafından Mart 2004’te yayımlanan “İnternet” ve Liz Yayınları tarafından Şubat 2023’te yayımlanan “Teknoloji ve Hayat” adlı iki kitabı bulunuyor.