ABD, Çin ordusuna yardım eden şirketler listesini genişletti
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Çin ordusu ile bağlantılı olduğunu iddia ettiği şirketlerin yer aldığı “1260H” veya “CMC” olarak bilinen kara listeyi güncelledi. Yapılan son güncelleme ile birlikte, Çin merkezli çok sayıda büyük teknoloji, otomotiv ve yapay zekâ firması listeye resmen dâhil edildi. Bu adımın, ABD ile Çin arasındaki jeopolitik ve ticari rekabeti daha da tırmandırabileceği belirtiliyor.
Listeye eklenen ve çıkarılan şirketler
Uzun zamandır beklenen bu güncelleme, 2025 yılının başlarında yayınlanan eski listenin yerini aldı. Pentagon, şubat ayında listenin bir versiyonunu kısa süreliğine yayınlamış ancak daha sonra herhangi bir açıklama yapmadan geri çekmişti. Pazartesi günü ilan edilen yeni listede, şubat ayındaki firmalara ek olarak Çin merkezli bellek yonga üreticileri CXMT ve YMTC de yer aldı.
Yeni listede öne çıkan diğer Çin merkezli küresel şirketler şunlar:
- E-ticaret devi Alibaba
- İnternet arama motoru sağlayıcısı Baidu
- Otomotiv ve elektrikli araç üreticisi BYD
- Biyoteknoloji firması WuXi AppTec
- Yapay zekâ destekli robotik şirketi RoboSense Technology
- İnsansı ve dört ayaklı robot üreticisi Unitree
- Telekomünikasyon ekipmanı üreticisi Baicells
- Ekran teknolojileri üreticisi BOE Technology Group
- Mikroelektronik şirketi Tianma Microelectronics
- Ağ teknolojileri üreticisi TP-Link Technologies
Diğer taraftan, Çin devlet petrol şirketi CNOOC’a ait olan CNOOC China Ltd ve CNOOC International Trading listeden çıkarılırken, holdingin bir diğer iştiraki olan China BlueChemical Limited ise doğrudan Çin hükümeti tarafından kontrol edildiği gerekçesiyle listeye eklendi.
Küresel firmalardan ve Pekin’den tepkiler
Listeye dâhil edilen şirketler, ABD Savunma Bakanlığının kararına sert tepki göstererek yasal haklarını arayacaklarını bildirdi. ABD’li yapay zekâ çip üreticisi Nvidia ile ortak projeler yürüten Unitree, BYD, CXMT, YMTC, RoboSense, BOE Technology Group, Tianma Microelectronics, TP-Link ve Baicells konuyla ilgili henüz resmi bir yorum yapmadı. Ancak listede adı geçen diğer büyük firmaların açıklamaları şöyle:
Alibaba: “Listede yer almamızın hiçbir dayanağı bulunmamaktadır. Alibaba, bir Çin askeri şirketi veya herhangi bir askeri-sivil entegrasyon stratejisinin parçası değildir. Şirketimizi yanlış tanıtmaya yönelik bu girişimlere karşı mevcut tüm yasal işlemleri başlatacağız.”
Baidu: “Baidu’nun askeri bir şirket olduğu iddiası tamamen asılsızdır. Bu kararı kesin bir dille reddediyoruz ve şirketin listeden çıkarılması için elimizdeki tüm yasal seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğiz.”
WuXi AppTec: “Bu hatalı sınıflandırmaya itiraz etmek ve kararı düzeltmek için derhal harekete geçeceğiz.”
Çin’in Washington Büyükelçiliği tarafından yapılan açıklamada ise ABD’nin Çinli şirketleri hedef almak amacıyla ayrımcı listeler oluşturmasına karşı çıkıldığı vurgulandı. Büyükelçilik sözcüsü, ABD’nin bu yanlış uygulamalara son vermesi ve adil bir pazar ortamı yaratması gerektiğini ifade etti.
Temsilciler Meclisi Çin Seçim Komitesi Başkanı John Moolenaar ise listelenen şirketlerin ulusal çıkarlara karşı Çin ordusuyla işbirliği yaptığını savunarak kararı destekledi.
Kamu sözleşmeleri ve satın alma kısıtlamaları
Pentagon tarafından yayınlanan bu liste, Çinli şirketlere doğrudan ve anında bir ekonomik yaptırım getirmese de ABD yasaları gereği kritik ticari kısıtlamaları beraberinde getiriyor. Kabul edilen yeni mevzuat uyarınca, ABD Savunma Bakanlığının bu ayın sonundan itibaren listedeki şirketlerle doğrudan sözleşme yapması yasaklanacak.
Ayrıca 2027 yılı itibarıyla, söz konusu şirketlerin ürün veya hizmetlerinin üçüncü taraflar aracılığıyla dolaylı olarak satın alınması da tamamen engellenecek.
Uzmanlar, bu önlemlerin Çin merkezli firmalar ve onların Amerikalı iş ortakları için ciddi maliyetler doğurabileceğini, Washington’ın artık şirketleri tekil olarak değil tüm teknoloji ekosistemini stratejik bir mücadele alanı olarak gördüğünü belirtiyor.
Listede yerini koruyan diğer önemli şirketler
Pentagon’un güncellediği 188 şirketlik “1260H” listesi, sadece yeni eklenen isimlerden oluşmuyor. Geçmiş yıllarda listeye dâhil edilen ve Çin ordusuna teknolojik ya da endüstriyel destek sağladığı iddiasıyla ABD radarında kalmaya devam eden çok sayıda küresel Çin merkezli dev bulunuyor.
Yeni listede yerini koruyan ve geçmiş dönemde eklenen öne çıkan şirketler şunlar:
DJI (Da-Jiang Innovations): Dünyanın en büyük tüketici insansız hava aracı üreticisi olan şirket, ilk olarak 2022 yılında listeye dâhil edilmişti. DJI, kararın iptali için ABD Savunma Bakanlığına dava açmış olsa da mahkemenin Pentagon lehine karar vermesiyle listedeki yerini korudu.
Tencent Holdings: Çin merkezli sosyal medya, oyun ve yapay zekâ devi Tencent, 2025 yılındaki güncellemede listeye eklenmişti. Son güncelleme ile birlikte Çin’in en büyük üç yapay zekâ ve internet şirketi (Alibaba, Baidu, Tencent) aynı kara listede toplanmış oldu.
SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation): Çin’in en büyük yarı iletken ve çip üreticisi, listenin en eski ve en kritik üyelerinden biri olarak yerini koruyor.
Hesai Technology: Otonom sürüş ve robotik sistemler için hayati önem taşıyan lazer sensör (Lidar) teknolojilerinde küresel pazar liderlerinden olan şirket, daha önceki listelerde yer alıyordu. Yeni listede, rakibi RoboSense’in de eklenmesiyle iki büyük Çinli Lidar üreticisi de listede buluşmuş oldu.
CATL (Contemporary Amperex Technology Co. Limited): Dünyanın en büyük elektrikli araç bataryası üreticisi olan Çin merkezli şirket, geçmiş dönemdeki güncellemelerden bu yana Pentagon’un takibinde bulunuyor.
China Mobile ve China Telecom: Çin’in devlete ait telekomünikasyon operatörleri, listenin oluşturulduğu ilk dönemlerden beri ABD kamu sözleşmelerinden men edilen kalıcı isimler arasında yer alıyor.
