Rusya’da bağımsız gazeteciliğin ışıkları sönüyor: ‘Bizi öldürdüler’
Rusya’nın en önemli bağımsız gazetelerinden Novaya Gazeta, 33 yıllık yayın hayatını sona erdiriyor. Ukrayna savaşına karşı yayınları, yolsuzluk araştırmaları ve insan hakları ihlallerini gündeme taşıyan gazete, yıllardır süren baskıların ardından 9 Kasım’da faaliyetlerini durduracak. Gazetenin veda açıklaması ise Rusya’da basın özgürlüğünün geldiği noktayı üç kelimeyle özetledi: “Bizi öldürdüler.”
Bir gazetenin kapanışından fazlası
1993 yılında kurulan Novaya Gazeta, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Rusya’da bağımsız gazeteciliğin önemli temsilcilerinden biri haline geldi. Yolsuzlukları, siyasi iktidarın uygulamalarını ve insan hakları ihlallerini araştıran gazete, özellikle Kremlin yönetimine yönelik eleştirel yayınlarıyla tanındı.
Ancak gazetenin bağımsız yayın çizgisi, yıllar içinde ağır baskılarla karşılaştı. Gazete yönetimi, 30 Ekim’de yayımladığı veda açıklamasında Rus makamlarını ve güvenlik servislerini yayın faaliyetlerini sona erdirmeye zorlamakla suçladı.
Açıklamada, “9 Kasım’da 30 yıldır yaşadığımız evin ışıklarını söndürecek, sunucularımızı kapatacak ve ayrılacağız. Gazete artık yok. Rus makamları ve Rus güvenlik servisleri yayın ekibimizi faaliyetlerini durdurmaya zorladı” denildi.
Gazete, yaşananları yalnızca bir medya kuruluşunun kapanması olarak değil, ülkedeki bağımsız gazeteciliğin tasfiyesinin bir parçası olarak değerlendiriyor.
Ukrayna savaşıyla başlayan baskı süreci
Novaya Gazeta üzerindeki baskılar, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin ardından yeni bir boyuta ulaştı.
Savaş haberlerine getirilen kısıtlamalar ve Rus ordusunu itibarsızlaştırdığı gerekçesiyle gazetecilere yönelik cezai yaptırımlar, gazetenin çalışma koşullarını ağırlaştırdı. Novaya Gazeta, Mart 2022’de basılı yayınını askıya aldı. Aynı yıl mahkeme gazetenin medya lisansını iptal etti, internet sitesi engellendi ve matbaasına el konuldu.
Gazetenin çalışanlarının önemli bir bölümü Rusya’yı terk etmek zorunda kaldı. Bir grup gazeteci, çalışmalarını sürdürmek amacıyla Letonya merkezli Novaya Gazeta Europe’u kurdu.
Ancak Moskova’daki Novaya Gazeta’nın yayın faaliyetlerini sürdürme mücadelesi de sona erme noktasına geldi. Gazete yönetimi, merkez ofisten tahliye edilmek istendiklerini, okur bağışlarını kabul ettikleri sistemin kapatıldığını ve bankaların hesap işlemlerini durdurduğunu açıkladı.
Yönetim, bu gelişmeleri birbirinden bağımsız olaylar olarak değil, gazeteyi bütün kaynaklarından mahrum bırakan koordineli bir baskı süreci olarak nitelendirdi.
Altı gazetecisi meslekleri nedeniyle öldürüldü
Novaya Gazeta’nın veda açıklamasındaki en çarpıcı bölümlerden biri, gazetenin hayatını kaybeden çalışanlarına ayrıldı.
Gazete, mevcut siyasi yönetim döneminde altı meslektaşının gazetecilik ve toplumsal sorumlulukları nedeniyle öldürüldüğünü hatırlattı. Bu isimler arasında Rusya’daki insan hakları ihlallerini ve Çeçenistan’daki savaşı araştıran gazeteci Anna Politkovskaya da bulunuyor.
Politkovskaya, 7 Ekim 2006’da Moskova’daki evinin önünde silahlı saldırıyla öldürüldü. Cinayet, Rusya’da bağımsız gazeteciliğe yönelik şiddetin en bilinen örneklerinden biri haline geldi.
Gazetenin kurucularından ve yayıncısı Dmitry Muratov da baskılardan etkilenen isimler arasında yer aldı. 2021 Nobel Barış Ödülü’nü kazanan Muratov’un yüzüne 2022’de asitli boya atıldı. Saldırı sonucunda görme yetisini neredeyse kaybediyordu. Muratov daha sonra Rus makamları tarafından yabancı ajan ilan edildi.
Gazetenin köşe yazarı Elena Milashina ise Çeçenistan’da kaçırılarak ağır şekilde darbedildi. Editör Oleg Roldugin’in tutuklanması ve hakkında açılan dava da gazetenin kapanış sürecinde yaşanan gelişmeler arasında yer aldı.
‘Sansür yasaktır’ diyen anayasa kâğıt üzerinde kaldı
Novaya Gazeta yönetimi, veda açıklamasında Rusya Anayasası’nın sansürü yasaklayan 29’uncu maddesine özellikle dikkat çekti.
Gazete, anayasal güvence altındaki ifade özgürlüğünün ve temel hakların uygulamada ortadan kaldırıldığını savundu. Açıklamada, devletin kendi anayasasına ihanet ettiği vurgulanırken bağımsız gazeteciliğin suç gibi gösterildiği belirtildi.
Bu sözler, Rusya’da basın özgürlüğünün yalnızca medya kuruluşlarına yönelik idari yaptırımlarla değil, gazetecilerin güvenliği ve mesleklerini yapabilme imkânları üzerinden de sınırlandırıldığını ortaya koyuyor.
Novaya Gazeta, 9 Kasım’da sunucularını kapatarak Moskova’daki faaliyetlerini sonlandıracak. Okurları için bir veda sayısı yayımlayacağını da duyuran gazetenin kapanması, Rusya’daki bağımsız medya açısından önemli bir dönüm noktası olacak.
Ancak gazetenin Avrupa’da faaliyet gösteren ayrı yayın kuruluşu Novaya Gazeta Europe çalışmalarını sürdürüyor. Moskova merkezli gazetenin kapanması, bu nedenle bütün Novaya Gazeta yayınlarının sona erdiği anlamına gelmiyor.
