Melih Bayram Dede: Gazeteciliğin dijital âlemdeki yolculuğu yeni bir eşikte
Gazeteci ve yazar Melih Bayram Dede, pandemiden başlayıp ekonomik kriz ve Ukrayna Savaşı’yla derinleşen küresel sorunların medya sektörünü kaçınılmaz biçimde yeni kararlar almaya zorladığını söylüyor. Dede’ye göre artan maliyetler, düşen gelirler ve tedarik sorunları özellikle basılı yayıncılığı ciddi bir baskı altına aldı.
Bu tablo karşısında medya kuruluşlarının yeni yayın stratejileri geliştirmek zorunda kaldığını belirten Melih Bayram Dede, sektörün önündeki yol haritasını anlamak için Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü’nün raporuna dikkat çekiyor. Kasım-Aralık 2022 döneminde 53 ülkeden 303 medya yöneticisiyle yapılan araştırmanın, gazetecilik ve medya açısından 2023 ve sonrasına dair önemli ipuçları verdiğini ifade ediyor.
Basılı ve dijital arasında hassas bir denge
Melih Bayram Dede’ye göre medya dünyasında bugün net bir kırılmadan ziyade, bir denge arayışı söz konusu. Bazı basılı yayınlar kapanırken, yayın hayatına dijitalde devam ediyor. Buna karşın, yeni basılı yayın girişimlerinin de tamamen ortadan kalkmadığını vurguluyor.
Washington Post’un 60 yıllık dergisini kapatma kararının sıkça olumsuz bir örnek olarak gösterildiğini hatırlatan Dede, bu tür adımların sektörün içinde bulunduğu baskıyı açıkça ortaya koyduğunu söylüyor.
Hibrit yayıncılık artık bir tercih değil zorunluluk
Melih Bayram Dede’ye göre günümüzde “ya basılı ya dijital” gibi bir ayrım kalmadı. Hibrit yayıncılık, yani basılı ve dijitalin birlikte yürütülmesi, artık kaçınılmaz bir model hâline geldi.
Basılı yayınların kamuoyu oluşturma gücünün ve karar alma süreçlerine etkisinin hâlâ güçlü olduğunu vurgulayan Dede, bu etkinin dijital kanallarla desteklenmemesi hâlinde sürdürülebilir olamayacağını ifade ediyor. Ona göre, “Kitle neredeyse, orada olmanız gerekiyor. Adeta her platformda bir şube açmak zorundasınız.”
Sosyal medyada rota değişiyor
Melih Bayram Dede, medya yöneticilerinin sosyal medya kullanımı konusunda da önemli bir kırılma yaşadığını söylüyor. Uzun yıllar Twitter ve Facebook üzerinden etkileşim arayan medya kuruluşlarının, artık Instagram, TikTok ve YouTube’a hızla yöneldiğine dikkat çekiyor.
Genç kitlelerin TikTok ve YouTube’a olan ilgisinin bu değişimde belirleyici olduğunu belirten Dede, Twitter cephesinde ise Elon Musk sonrası dönemin medya açısından ciddi soru işaretleri yarattığını ifade ediyor.
Twitter’ın dokunulmazlığı sona erdi
Dede’ye göre Twitter’da yaşanan istikrarsızlık, agresif gelir modelleri ve kullanıcı aleyhine yapılan değişiklikler, platformun etkileşim gücünü zayıflattı. Bu nedenle Twitter’ın artık medyanın “vazgeçilmez” aracı olmaktan çıktığını söylüyor.
Reuters anketine katılan medya yöneticilerinin beşte birinin, Twitter’ın ortadan kalkmasının gazetecilik için daha iyi olacağını düşünmesini çarpıcı bulan Dede, buna karşılık yaklaşık yarısının böyle bir çöküşün olumsuz sonuçlar doğuracağı görüşünde olduğunu aktarıyor. Bu tabloyu, sektör içinde net bir uzlaşının olmadığının göstergesi olarak yorumluyor.
Insider Intelligence’ın, Twitter’ın kullanıcı deneyimi kötüleşirse önümüzdeki yıllarda 30 milyondan fazla kullanıcı kaybedebileceğine dair öngörüsünü de hatırlatıyor.
Alternatifler ve yeni yönelimler
Twitter’ın zayıfladığı noktada Mastodon’un sıkça alternatif olarak gösterildiğini belirten Melih Bayram Dede, bu beklentinin gerçekçi olmadığını düşünüyor. Mastodon’un dağınık yapısı ve sınırlı kullanıcı kitlesi nedeniyle gazeteciler için güçlü bir merkez olamadığını söylüyor.
Bu nedenle birçok gazetecinin Mastodon yerine daha işlevsel buldukları LinkedIn gibi platformlara yöneldiğini ifade ediyor.
Podcast, bülten ve video yükselişte
Melih Bayram Dede, yayıncıların gelecek planlarında format değişiminin belirginleştiğini vurguluyor. Reuters raporuna göre yayıncıların yüzde 72’si podcast gibi sesli yayınlara, yüzde 69’u e-posta bültenlerine, yüzde 67’si ise video içeriklere daha fazla odaklanmayı planlıyor.
Bu formatların hem sosyal ağlarda daha kolay dağıtıldığını hem de hedef kitleyle daha derin bir bağ kurma imkânı sunduğunu belirtiyor.
Haber yorgunluğu ve yeni anlatım arayışları
Dede’ye göre sektörün en kritik sorunlarından biri de “haberden kaçınma” eğilimi. Sürekli kriz, savaş ve ekonomik sorun odaklı gündemlerin, okuyucu ve izleyicide ciddi bir yorgunluk yarattığını söylüyor.
Medya yöneticilerinin yüzde 72’sinin bu durumdan endişe duyduğunu aktaran Melih Bayram Dede, çözüm olarak daha açıklayıcı, soru-cevap formatında ve ilham verici içeriklere yönelme planlarının öne çıktığını ifade ediyor. Ona göre bu yaklaşım, hem güveni hem de ilgiyi yeniden tesis etmek açısından kritik önem taşıyor.
Melih Bayram Dede, İnsan Yayınları tarafından Mart 2004’te yayımlanan İnternet ve Liz Yayınları tarafından Şubat 2023’te yayımlanan Teknoloji ve Hayat adlı iki kitabın yazarı.
