Melih Bayram Dede: Ukrayna savaşı Rusya’nın teknoloji ekosistemini sessizce boşaltıyor
Gazeteci ve yazar Melih Bayram Dede, 24 Şubat 2022’de başlayan Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişiminin yalnızca jeopolitik ve ekonomik sonuçlar doğurmadığını, aynı zamanda Rusya’nın teknoloji ekosisteminde derin ve kalıcı yaralar açtığını söylüyor. Dede’ye göre pandemiyle başlayan küresel ekonomik durgunluk bu savaşla daha da tetiklenirken, teknolojik etkiler çoğu zaman yeterince görünür kılınmıyor.
Rusya’dan hızlanan beyin göçü
Melih Bayram Dede, işgalin ardından Rusya’da ciddi bir beyin göçü yaşandığına dikkat çekiyor. Özellikle Eylül 2022’de ilan edilen kısmi seferberlik sonrası, yalnızca ilk ayda 50 ila 70 bin yazılımcının ülkeyi terk ettiğinin kayda geçtiğini hatırlatıyor. Bu kişilerin önemli bir bölümünün ilk durağının, transit bir merkez olarak İstanbul olması dikkat çekici bir ayrıntı.
Dede’ye göre ülkeyi terk edenlerin tamamı Rusya ile bağlarını koparmış değil. Uzaktan çalışma modeliyle hâlâ Rus şirketlerine hizmet vermeye devam eden çok sayıda yazılımcı bulunuyor. Ancak Kremlin yönetimi açısından bu durum ciddi bir rahatsızlık kaynağı.
Uzaktan çalışanlar Kremlin’i tedirgin ediyor
Resmî söylemde “vatan haini” olarak tanımlanan, fiilî olarak ise asker kaçağı durumuna düşen bu kişilerin yurt dışından çalışmaya devam etmesi, Kremlin’in kontrol algısını zedeliyor. Melih Bayram Dede, bugün itibarıyla 100 binden fazla Rus vatandaşının ülke dışında yaşamasına rağmen Rus şirketleri için çalışmayı sürdürdüğünün tahmin edildiğini aktarıyor.
Bu nedenle Kremlin’in, uzaktan çalışmayı yasaklayacak bir yasal düzenleme üzerinde çalıştığını belirten Dede, bu adımın sorunu çözmek yerine daha da derinleştirme riski taşıdığını söylüyor.
Yasaklar kaçışı durdurmuyor, hızlandırıyor
Melih Bayram Dede’ye göre uzaktan çalışmayı yasaklamak, yurt dışına çıkmış yazılımcıları ülkeye döndürmeyecek. Aksine, bu kişilerin istifa ederek Rusya ile tüm bağlarını koparmasına yol açacak. Bu da Rusya’nın yetişmiş insan kaynağını kalıcı biçimde kaybetmesi anlamına geliyor.
Dede, Kremlin yönetiminin asıl endişesinin ise geçmişte kamu projelerinde görev almış uzmanların, bugün bazı NATO ülkeleri için çalışmaya başlaması olduğunu söylüyor. Bu durumun, hassas güvenlik bilgilerinin sızdırılması riskini doğurduğunu ve Moskova’da ciddi bir millî güvenlik kaygısı yarattığını vurguluyor.
Rus yazılımcıların yeni adresleri
Rus vatandaşlarının bugün Türkiye başta olmak üzere birçok ülkede yaşadığını belirten Melih Bayram Dede, Batı ülkelerinin yanı sıra Rusça konuşulan Ermenistan, Gürcistan ve Letonya gibi ülkelerin de önemli merkezler hâline geldiğini ifade ediyor. Hatta Arjantin gibi daha uzak coğrafyalara giden ve uzaktan çalışmayı sürdürenlerin sayısının da azımsanmayacak düzeyde olduğunu söylüyor.
Sert tedbirlerin yan etkisi büyüyor
Dede’ye göre Kremlin yönetimi sıkıştıkça, yan etkisi daha büyük tedbirler almaya yöneliyor. Yazılımcıların ülke dışına çıkmasının engellenmesi de bu adımlardan biri. Ancak tarihin defalarca gösterdiği gibi, bu tür sert önlemler insanların kaçışını durdurmak yerine hızlandırıyor ve karşı tarafla bağ kurmalarını kolaylaştırıyor.
Yandex krizi sembolik bir kırılma noktası
Melih Bayram Dede, bu süreçte dikkat çeken bir başka gelişmenin de Rusya’nın yerli ve millî arama motoru olarak konumlanan Yandex’te yaşandığını hatırlatıyor. Şirketin kurucusu Arkadi Voloj, Avrupa Birliği’nin yaptırım listesine alınmasının ardından CEO’luk görevinden ve yönetim kurulundan istifa etmek zorunda kaldı.
Moskova’da kurulan, ticari gerekçelerle merkezini Hollanda olarak gösteren ve hisseleri Nasdaq ile Rus borsasında işlem gören Yandex’in, işgalin başından bu yana bir denge arayışı içinde olduğunu belirten Dede, şirketin haber sayfasının Kremlin yanlısı olduğu düşünülen VK’ye devredilmesinin bile yaptırımları engelleyemediğini söylüyor.
Uzun vadeli kayıp kaçınılmaz görünüyor
Melih Bayram Dede’ye göre tüm bu gelişmeler, Rusya’nın yalnızca kısa vadeli bir kriz yaşamadığını gösteriyor. Teknoloji alanında yetişmiş insan kaynağının kaybı, baskıcı politikalarla birleştiğinde, ülkenin inovasyon kapasitesini ve küresel rekabet gücünü uzun yıllar boyunca zayıflatacak bir tablo ortaya koyuyor.
Melih Bayram Dede, İnsan Yayınları tarafından Mart 2004’te yayımlanan İnternet ve Liz Yayınları tarafından Şubat 2023’te yayımlanan Teknoloji ve Hayat adlı iki kitabın yazarı.
