Melih Bayram Dede: 21. yüzyıl Çin yüzyılına dönüşüyor
Gazeteci ve yazar Melih Bayram Dede, Çin’in küresel ekonomideki dönüşümüne dikkat çekerek, ülkenin artık yalnızca “dünyanın fabrikası” olarak tanımlanamayacağını söylüyor. Dede’ye göre uzun yıllar Batı’da geliştirilen ürünlerin Çin’de üretilip dünyaya satılması, küresel ticaretin temel dinamiğini oluşturdu. Ancak bu tablo köklü biçimde değişmiş durumda.
Melih Bayram Dede, Çinli şirketlerin zamanla üretimle sınırlı kalmadığını, Batı’dan öğrendikleri teknolojileri geliştirerek kendi markalarıyla küresel pazarlara açıldığını vurguluyor. Bu sürecin, Çin’i taşeronluktan çıkarıp doğrudan rekabet eden bir küresel aktöre dönüştürdüğünü ifade ediyor.
Batı ile doğrudan rekabet dönemi
Dede’ye göre bugün Çin, onlarca markayla dünyanın dört bir yanında güçlü bir varlık gösteriyor. Bu durum, üretim odaklı bir ekonomiden teknoloji ve marka odaklı bir yapıya geçildiğini açık biçimde ortaya koyuyor. Batı’nın uzun süre sahip olduğu teknolojik üstünlüğün ise giderek Doğu lehine değiştiğine dikkat çekiyor.
Tarihe atıf yapan Melih Bayram Dede, 19. yüzyılın “Pax Britannica”, 20. yüzyılın ise “Amerikan Yüzyılı” olarak adlandırıldığını hatırlatıyor. Gelinen noktada 21. yüzyılın “Çin Yüzyılı” olarak tanımlanmasının tesadüf olmadığını belirtiyor.
ASPI raporu Çin’in liderliğini ortaya koyuyor
Melih Bayram Dede’nin değerlendirmelerinde, Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü (ASPI) tarafından yayımlanan kapsamlı araştırma önemli bir yer tutuyor. 2,2 milyon akademik makalenin analizine dayanan çalışmanın, küresel teknolojik güç dengelerini net biçimde ortaya koyduğunu ifade ediyor.
Dede, rapora göre Çin’in kritik ve gelişmekte olan 44 yüksek teknoloji alanının 37’sinde lider konumda olduğunu vurguluyor. Savunma sanayii, insansız hava araçları, uzay, nükleer enerji, elektrik pilleri, biyoteknoloji, yapay zekâ, ileri veri analizi, hipersonik teknolojiler, otonom sistemler, 5G, 6G ve kuantum teknolojilerinin bu alanlar arasında yer aldığını söylüyor.
ABD’nin üstün olduğu alanlar sınırlı
Melih Bayram Dede’ye göre araştırma, ABD’nin Çin’i geçebildiği alanların oldukça sınırlı olduğunu da ortaya koyuyor. Aşı teknolojileri, kuantum hesaplama, yüksek performanslı bilgi işleme, doğal dil işleme, ileri çip tasarımı ve uzay fırlatma sistemleri bu alanlar arasında bulunuyor. Çin’in ise bazı teknolojilerde küresel tekel kurma riski taşıdığına dikkat çekiyor.
İngiltere ve Hindistan’ın birçok teknolojide ilk beş ülke arasında yer aldığını belirten Dede, Almanya ve Güney Kore’nin de üst sıralarda konumlandığını ifade ediyor.
Türkiye için umut verici tablo
Melih Bayram Dede, Türkiye’nin de bu tabloda önemli bir yerde durduğunu vurguluyor. Biyoyakıtlar, insansız hava araçları, ileri optik haberleşme, akıllı malzemeler, gelişmiş kompozitler ve sürü robot teknolojileri gibi alanlarda Türkiye’nin ilk 10 ülke arasında gösterilmesini önemli bir kazanım olarak değerlendiriyor.
Dede’ye göre Çin’in yükselişi, küresel güç dengelerinin yeniden şekillendiğini gösteriyor. “Işık Doğu’dan yükselir” anlayışının artık yalnızca bir söylem değil, somut verilerle desteklenen bir gerçeklik hâline geldiğini belirtiyor.
Melih Bayram Dede’nin İnsan Yayınları tarafından Mart 2004’te yayımlanan İnternet ve Liz Yayınları tarafından Şubat 2023’te yayımlanan Teknoloji ve Hayat adlı iki kitabı bulunuyor.
